چندي پيش در يکي از برنامه هاي راديويي که موضوع آن کپي رايت بود، اتفاق عجيبي افتاد که اين اتفاق بيش از پيش اهميت کار تحقيق را در پيش توليد برنامه هاي راديويي مشخص مي کند.
در اين برنامه که با حضور مجري و کارشناس هنري اجرا مي شد، خانم مجري از کارشناس درخواست کرد درباره کپي رايت و اهميت و وضعيت آن در ايران صحبت کند.کارشناس برنامه که البته کارشناس ثابت اين برنامه نيز هست، سخنان خود را آغاز کرد و ضمن بيان اهميت کپي رايت از مردم خواست از تکثير غيرقانوني محصولات هنري بپرهيزند. در ادامه مجري با خواندن متن هاي طنز و بداهه همين خواسته را تکرار کرد. متاسفانه سازندگان برنامه قانون کپي رايت که در حقيقت حق مالکيت معنوي يا حقوق مولفان است را به خاطر وجود دو واژه کپي و رايت اشتباه فهميده بودند و فکر مي کردند رايت همان رايت، سي دي رايتر است (right,write) و آن را جلوگيري از تکثير غيرقانوني محصولات فرهنگي مثل سي دي هاي صوتي و تصويري تعريف کرده بودند.
نکته مهم اين بود که بحث با وجود اشتباه بودن تا نزديک به نيم ساعت پس از شروع برنامه ادامه داشت و تا آن زمان نه تنها اصلاح نشد، بلکه بر اين تعريف غلط پافشاري و تاکيد مي شد که واضح بود عوامل اتاق فرمان هم درک درستي از قانون کپي رايت ندارند.
به هر حال، برنامه ساز آن هم در يک برنامه تخصصي و انتقادي بايد بر موضوع مورد بحث اشراف داشته باشد.
منظور از اشراف، اشراف کامل نيست؛ اما سردبير و تهيه کننده برنامه بايد دست کم با تعريف، تاريخچه و حدود و ثغور بحث آشنايي داشته باشند. نه اين که فقط موضوع را انتخاب کند و باقي ماجرا را به عهده مجري و کارشناس برنامه بگذارند تا آنها هر طور دوست داشتند، بحث را پيش ببرند.
يکي از وظايف سردبيري در برنامه هاي راديويي تبيين خطمشي مشخص براي مهمان و کارشناس و توجيه گوينده يا مجري در اين باره است که بحث را از کجا شروع کند، چگونه ادامه بدهد و چگونه خاتمه دهد و چه نتيجه اي بگيرد و مهم تر اين است که وجود يک کارشناس در برنامه در واقع براي جلوگيري از تکرار چنين اشتباه هايي است، اما وقتي خود کارشناس درخصوص بحث توجيه نباشد، ممکن است اتفاق ناخوشايندي در برنامه بيفتد. نکته بعدي درخصوص چنين خطاهايي، توجيه عوامل برنامه ساز است.
مدتي است در برخي از شبکه هاي راديويي اين طور رسم شده که عوامل برنامه ساز برنامه هاي طنز و تفريحي، اشکالات و اشتباه هاي برنامه خود را با ذکر اين مطلب که ما طنز مي سازيم، توجيه مي کنند و به خود حق مي دهند طنزنويسي و برنامه تفريحي ساختن را به بي دانشي و بي حوصلگي تعريف کنند و اشتباه هاي خود را با بيان اين که مي دانستم و دانسته انجام دادم، پنهان کنند. ولي وقتي هيچ نکته اي در آن وجود نداشته باشد، لازم است تصحيح و از تکرار آن جلوگيري شود. به نظر مي رسد قدرت برنامه در نحوه تاثيرگذاري آن بر مخاطب به اين نکته برمي گردد که آيا برنامه بر عوامل برنامه ساز تاثير گذاشته است يا خير؟
يقين بدانيد وجود مشاور و تيم تحقيق در يک برنامه راديويي از واجبات است بويژه در مباحث تخصصي!

۱۱/۱۰/۸۶